Kadir Has Üniversitesi Enerji ve Sürdürülebilir Kalkınma Merkezi tarafından, 5 Mayıs 2020 tarihinde düzenlenen ‘Petrol Fiyatlarındaki Son Gelişmeler’ başlıklı söyleşinin deşifre metni

(Organizasyonda emeği geçenlere bu güzel söyleşi ve deşifre metni için teşekkürler)

02:38 Okan Yardımcı: Konu başlığını CLK20 olarak belirledim. Biliyorsunuz Nisan ayında, WTI Mayıs teslimli vadeli kontrat eksi fiyatlara düştü. Tarihte ilk kez WTI’ın vadeli kontratları eksiye düştü; o eksiye düşen Mayıs 2020 kontratının kodu CLK20. Bu konuya değinmeden önce petrol piyasasında dört tane fact’den bahsetmek istiyorum: 

Çapa Etkisi Testi, Petrol Kontratları:

WTI Petrol’ün Ocak Ayı Kontratı Sizce Dün Ne Kadar Fiyattan İşlem Gördü?

(Anchoring Effect Experiment: Oil Contracts)

Çapa etkisi (ing: anchoring effect), insan beyninin ilk duyduğu ya da gördüğü rakama takılması (çapa atması) dolayısıyla oluşan önyargı yanılması (ing: bias) şeklinde tanımlanabilir. Davranışsal finans alanında çalışanlar bu yanılgıya aşinadırlar. Mağazalarda ya da reklam panolarında bu tarz çapalarla sıklıkla karşılaşırız. Fiyatı 1000 TL’den 400 TL’ye düşen ceket, fiyatı 450 TL’den 400 TL’ye düşen aynı cekete nazaran daha çok ilgimizi çekebilir. Bu yanılgıya asla düşmem demeyin, çünkü hayatımızda karşımıza çıkan bu çapalardan farkında olmadan etkilenebiliyoruz.

Geçtiğimiz günlerde iki farklı sınıfta iki soruyla çapa etkisi testi yaptık:

PETROL FİYATLARININ DOĞAL GAZ FİYATLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ:

TÜRKİYE İÇİN FIRSATLAR VE TEHDİTLER

 

Yazarlar :

Okan YARDIMCI, Prof. Dr. Volkan Ş. EDİGER

Yayım Yeri :
Yardımcı, O., Ediger, V.Ş., Petrol Fiyatlarının Doğal Gaz Fiyatları Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Fırsatlar ve Tehditler, 16. Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı (ICCI) Bildiriler Kitabı, Sayfa : 221-225, Mayıs 2010.

Yardımcı, O., Ediger, V.Ş., Petrol Fiyatlarının Doğal Gaz Fiyatları Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Fırsatlar ve Tehditler, Doğal Gaz Dergisi, ISSN 1305-2055, Sayı : 162, Sayfa : 60-65, Nisan 2011.

 ÖZET

Dünya doğal gaz ticaretinde son zamanlarda yaşanan gelişmelerle birlikte, uzun dönemli anlaşmaların yerini kısa dönemli anlaşmalara, vadeli piyasaların yerini anlık piyasalara, fiziki ticaretin ise yerini finansal ticarete bıraktığı görülmektedir. Bu sürece paralel olarak gelişmekte olan doğal gaz depolama piyasası ile sıvılaştırılmış doğal gaz piyasasının, stratejik ve teknolojik bir takım unsurların, anlık piyasalarda oluşan petrol fiyatları ile doğal gaz fiyatları arasındaki ilişkinin değişmesine sebep olduğu değerlendirilmektedir. 2009 yılında petrol/doğal gaz fiyat oranı rekor seviyelere ulaşmıştır. Eş enerji baza getirilmiş haftalık ortalama fiyatlar incelendiğinde, petrolün doğal gaza kıyasla 5 kata varan oranda yüksek olabildiği görülmektedir. Ülkemizin doğal gaz anlaşmalarının yaşanmakta olan bu gelişmeler ışığında değerlendirilmesi büyük önem arz etmektedir.

 SUMMARY

Oil and natural gas are the Turkey’s two major import items. Therefore,  oil and natural gas prices have great importance for our country’s economy. This study, in which the effect of oil prices on natural gas prices is analysed, also involves threats and opportunities for Turkey in this regard. Due to the recent developments in the global natural gas market; long term contracts have been substituted by short term ones, futures markets have given way to spot market, and physical trades have been substituted by financial trades. In paralel with this process, developing natural gas storage market and liquified natural gas market, and certain strategical and tecnological developments in the global enegry market resulted in evolution in the relationship between oil prices and natural gas prices. As the world gaze at the unconventional natural gas reserves, and natural gas consumption has been rapidly getting closer to the oil consumption, declining effect of oil prices over the natural gas prices is understandable. In this study, spot Henry Hub natural gas prices and West Texas Intermediate oil prices between May 1996-January 2010 are analysed. It is clearly seen that oil and natural gas price series are cointegrated among May 1996-January 2003. However, after 2003, natural gas prices do not respond raising oil prices at the same rate. It is seen that oil prices  are 5 times higher than  natural gas prices in 2009.  It is concluded that between January 2003-January 2010, oil and natural gas price series are not cointegrated. Besides, in this study, the relationship between the level of oil prices and the effect of oil prices on natural gas prices is analysed.  It is argued that the evaluation of threats and opportunities for  Turkey’s natural gas market in the light of global developments, and following closely these developments have great importance. Furthermore, it is argued that to canalize short term contracts instead of long term ones, to ensure formation of spot market and financial trade are among the basic suggestions for our country.

PETROL FİYATLARININ DOĞAL GAZ FİYATLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ:

TÜRKİYE İÇİN FIRSATLAR VE TEHDİTLER[*]

GİRİŞ

Enerjinin gün geçtikçe artan önemi karşısında, devletlerin enerji kaynaklarına ulaşmak için verdikleri mücadele, enerji kaynaklarının kendi aralarında yaşadıkları mücadele ile iç içe geçmiş bulunmaktadır. Bir yanda doğalgaz/petrol arasında hâkim yakıt olma mücadelesi verilirken, öte yanda doğalgaz rezerv ve üretim kapasitelerinin yeryüzünde eşit dağılmaması yüzünden jeopolitik kaygılar artmaktadır. Birçok uzman günümüz enerji jeopolitiğinin merkezinde doğal gazın bulunduğu konusunda fikir birliği içindedir.

Bu itibarla doğalgaz fiyatları ile bu fiyatlar üzerindeki petrol fiyatlarının etkisi, üzerinde çalışılması gereken önemli konuların başında gelmektedir. Özellikle enerji ithal eden ülkeler için geçerli olan bu durum, enerjisinin dörtte üçünü satın almak ve bunun için de milyarlarca dolar kaynak ayırmak zorunda olan ülkemiz için de bir zarurettir. Enerji, Türkiye ithalatının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. 2010–2020 yılları arasında petrol faturasının 293 milyar dolar, doğal gaz faturasının ise 181 milyar dolar olması beklenmektedir.[2] Bu karamsar tabloya rağmen ülkemizde enerji fiyatlarının analizine ilişkin çalışmaların sayısı oldukça azdır. Günümüzde bütün şiddetiyle devam eden enerji kaynak çatışmasında, ulusal çıkarlarımızın en üst seviyede korunabilmesi için enerji fiyatlarına ilişkin çalışmaların artması gerekmektedir.

Bu bildiride, petrol fiyatlarının doğal gaz fiyatları üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Fiyat ilişkisi açısından geleceğe yönelik beklentiler ortaya konmuş ve bu beklentiler doğrultusunda Türkiye için fırsatlar ve tehditler analiz edilmeye çalışılmıştır.

PETROL FİYATLARININ DOĞAL GAZ FİYATLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ VE
TÜRKİYE İÇİN ÖNERİLER
(Uzmanlık Tezi)

Yazar :
Okan YARDIMCI

Yayım Yeri : Yardımcı, O., Petrol Fiyatlarının Doğal Gaz Fiyatları Üzerindeki Etkisi ve Türkiye İçin Öneriler, EPDK Uzmanlık Tezi, Şubat 2010.

 

ÖZET

Türkiye’nin en büyük iki ithalat kalemi petrol ve doğal gazdır. Bu sebeple petrol ve doğal gaz fiyatları ülkemiz ekonomisi için büyük önem arz etmektedir. Petrol fiyatlarının doğal gaz fiyatlarına etkisinin analiz edildiği bu çalışmada, Türkiye için öneriler de yer almaktadır. Son yıllarda dünya doğal gaz ticaretinde yaşanan gelişmeler ile birlikte, uzun dönemli anlaşmaların yerini kısa dönemli anlaşmalara, vadeli piyasaların yerini anlık piyasalara, fiziki ticaretin ise yerini finansal ticarete bıraktığı görülmektedir. Bu sürece paralel olarak, gelişmekte olan doğal gaz depolama piyasası ve sıvılaştırılmış doğal gaz piyasası ile dünya enerji piyasasında yaşanan stratejik ve teknolojik bir takım gelişmeler, petrol fiyatları ile doğal gaz fiyatları arasındaki ilişkinin değişmesine sebep olmuştur. Dünyanın gözünü konvansiyonel olmayan doğal gaz kaynaklarına diktiği, doğal gaz tüketiminin petrol tüketimine hızla yaklaşmakta olduğu bu yıllarda, petrol fiyatlarının doğal gaz fiyatlarına etkisinin azalması olağan karşılanmalıdır. Bu çalışmada Mayıs 1996 - Ocak 2010 döneminde anlık piyasada oluşan Henry Hub doğal gaz fiyatları ile West Texas Intermediate petrol fiyatları arasındaki ilişki basit grafiksel yöntemler ve ekonometrik testler ile analiz edilmiştir. Tüm dönem değerlendirildiğinde, petrol ve doğal gaz zaman serilerinin eşbütünleşik olduğu görülmektedir. 2003 yılından sonraki dönemde ise petrol fiyatlarında yaşanan yükselmelere doğal gaz fiyatları aynı oranda tepki vermemektedir. Eş enerji baza getirilmiş haftalık ortalama fiyatlar incelendiğinde, 2009 yılında petrol fiyatlarının doğal gaza kıyasla 5 kata varan oranda yüksek olabildiği görülmektedir. Mayıs 1996 – Ocak 2010 döneminde olduğu gibi, Mayıs 1996 – Ocak 2003 döneminde de iki zaman serisinin eşbütünleşik olduğu, ancak Ocak 2003 – Ocak 2010 döneminde petrol ve doğal gaz fiyatları arasında bir eşbütünleşme olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmada ayrıca, konu ile ilgili önceki yıllarda yapılan çalışmalardan farklı olarak, petrol fiyatlarının doğal gaz fiyatlarına etkisinin, petrol fiyatı ile ilişkisi de analiz edilmiştir. Türkiye doğal gaz piyasası için fırsatların ve tehditlerin, yaşanan bu global gelişmeler ışığında değerlendirilmesi, bu kapsamda yaşanan gelişmelerin yakından takip edilmesi büyük önem arz etmektedir. Uzun dönemli doğal gaz anlaşmalarının yerine kısa dönemli anlaşmalara yönelmek, anlık piyasaların ve finansal ticaretin oluşumunu sağlamak da ülkemiz için sunulan diğer belli başlı öneriler arasındadır.